Praktyczna teoria

Nie ma bardziej praktycznej wiedzy od dobrej teorii – mawiał jeden z wykładowców podczas zajęć na pierwszym roku. I być może faktycznie studenci nie pałają miłością do przedmiotów zaczynających swoją nazwę od „teoria”, ale to właśnie one – teorie zwane czasem „myślami” kształtują późniejszą rzeczywistość.

Trudnym zadaniem jest opisać myśli nieznanego człowieka, którego dywagacje na temat świata i sposobu jego organizacji były przełomowe 2000 lat temu, ale aktualnie stanowią część historii i to jeszcze tej mało atrakcyjnej. Moim zadaniem będzie przybliżenie sylwetek kilku, być może kilkunastu wybranych przedstawicieli myśli politycznej, których wkład w kształtowanie świata był ogromy, ale o których nie zawsze mówi się wystarczająco głośno.

Podróż po meandrach dawnych głów zaczniemy w starożytności. Być może dla części czytelników wyda się to schematyczne, jednak nie ma bardziej logicznego początku od znalezienia przyczyny rozwoju całego zjawiska, a później nauki.

Wschód czy zachód?

O początkach państwowości mówi się często w kontekście półwyspu Apenińskiego. Jednak to Azja była pierwsza. Na terenach dzisiejszych Chin i Indii powstawały wspólnoty charakteryzujące się m.in. uznawaniem wyższości, a często również boskości władcy. Zresztą nadawanie cech boskich panującemu znamy doskonale ze starożytnego Egiptu. Ówczesne społeczeństwa opierały się na pracy niewolniczej. Ściśle przestrzegana hierarchia odróżniała wykształconą elitę od ogóły prymitywnego społeczeństwa. Co za tym idzie, normy prawne w dawnych Chinach, Egipcie czy Babilonii były niemalże prawem boskim. Takie podejście sprzyjało rozwojowi scentralizowanych imperiów i ciągłej ekspansji. Władca był ponad wszystkich, boski, troszczący się, niczym dobry ojciec, o całe swoje państwo, a jego interesy były tożsame z interesami ogółu. Jednak ta koncepcja nie była jedyną jaka rozwija się w podobnym czasie.

Czym jest mesjanizm?

Kiedy mówi się o Biblii jako źródle historycznym czasami zapomina się, ile faktycznie można wyczytać z tej liczącej wieki księgi. Starotestamentalne przekazy opowiadają o najstarszej żydowskiej strukturze społecznej i politycznej. Nazywany czasem „demokracją pustynną” ustrój (jeśli w ogóle możemy użyć takiego słowa) oparty był na zasadach równości, solidarności i wolności. Diametralna różnica pomiędzy sposobem myślenia Żydów a mieszkańców dalekiej Azji może wydawać się wręcz absurdalny. Jak to możliwe, że w podobnym czasie rozwinęły się dwa tak skrajne poglądy?

Przeciwko wzmocnieniu monarchii w Izraelu występowali kapłani. Uważali kraj za „naród wybrany” i rządzony bezpośrednio przez Boga (doktryna teokracji) poprzez przymierze Boga z Żydami. Jednak, kiedy Dawid zawarł nowe przymierze (realizując to z Góry Synaj) monarchia nabrała sakralnego wymiaru. Monarchia Izraelska nie była tożsama z monarchią panującą w centralnej Azji. Król nie był Bogiem, nie był czczony, nie władał naturą.

Świetność królestwa przeminęła wraz z rozpoczęciem się niewoli Babilońskiej (VI w. p.n.e.). Wtedy zaczęto krzewić idee mesjanizmu. Bóg ześle swojemu ludowi mesjasza – człowieka, który przywróci niepodległość Izraelowi.

Myśl helleńska

Grecy zdecydowanie różnili się od wcześniej opisanych cywilizacji. Ze względu na swoje połażenie geograficzne byli to w dużej mierze żeglarze, pasterze, myśliwi, a później kupcy. Co za tym idzie mieli nieustanny kontakt z pozostałymi cywilizacjami. Słuchali ich, rozmawiali i pogłębiali odkryte treści. Uważa się ich za twórców „wielkiej filozofii”. Zdołali zebrać i usystematyzować wiedzę ówczesnego świata. A dla samej myśli politycznej stanowili niezwykle ciekawy obiekt. Zebrani w „polis” – państwa-miasta – rozwijali obywatelskie postawy, politykę społeczną i demokrację bezpośrednią. W historycznym zapisie dziejów można znaleźć wzmianki o:

  • Monarchii  – w czasach Homer, twórcy Iliady i Odysei
  • Rządach arystokratycznych – rewolucja zmierzająca do demokratyzacji
  • Demokracji – szczególnie tej Ateńskiej

Co było dalej?

Społeczeństwa rozwijały się co raz prężniej. Toczone na wielu frontach wojny, ogromne imperia i różnicowanie wewnętrzne wymusiły zmiany w sposobie urządzenia państwa i jego struktur oraz dały początek wielu nowym ideom. Do demokracji ateńskiej, Platona, Arystotelesa, Sofistów i innych starożytnych wrócimy jeszcze w kolejnych tekstach.

Zdjęcia: Pixaby

Udostępnij!
Share on facebook
Share on linkedin
Share on pocket

Podobne posty

Skontaktuj się z nami!

Kto pyta nie błądzi

flesz.wnpid@gmail.com

Zapisz się do newslettera Flesza

Bądź na bieżąco z nowościami w akademickim świecie i otrzymuj od nas podsumowania tygodnia!

* Pole obowiązkowe